آرشیو فنوگراف برلین

آرشیو فنوگراف برلین (Berliner Phonogramm-Archiv) مجموعه‌ای از آثار صوتی ضبط شده از گوشه و کنار جهان است که عمدتا با استفاده از فنوگراف ثبت شده‌اند. فعالیت‌های این آرشیو که کار خود را از سپتامبر ۱۹۰۰م آغاز کرده، همچنان ادامه دارد. نقش این نهاد در شکل‌گیری و گسترش موسیقی‌شناسی تطبیقی بسیار حائز اهمیت است و بسیاری از چهره‌های اصلی موسیقی‌شناسی تطبیقی چون کارل اشتامف، اتو آبراهام، اریک ون هورن‌باستل، کورت زاکس، کولینسکی، جرج هرزاگ و ماریوس اشنایدر در این مرکز فعالیت داشتند.

پایه اصلی شکل‌گیری این آرشیو ابداع سیستم ضبط صدا یا فنوگراف بود. فنوگراف که گرامافون هم نامیده می‌شود برای اولین بار در ۱۸۷۷م توسط توماس ادیسون اختراع شد. با اختراع فنوگراف مطالعات موسیقی‌شناسی دستخوش تحولی عظیم شد. چرا که پیش از این شنیدن یک اثر موسیقایی تنها در زمان و مکان اجرای آن ممکن بود، اما با ضبط صدا روی سیلندرهای مومی فنوگراف پژوهشگران فرصت شنیدن آثاری را پیدا کردند که کیلومترها دورتر از آن‌ها ضبط شده بودند و علاوه بر آن می‌توانستند یک قطعه مشخص را چندین بار بشنوند و حتی برای بررسی دقیق‌تر، سرعت اجرا آن را کم کنند. این امکان فرصت مقایسه تطبیقی موسیقی‌های مختلف را فراهم نمود و این ویژگی‌ها، ایده تشکیل آرشیوهای موسیقی را به منظور انجام مطالعات علمی دامن زد.

آرشیو فنوگراف برلین توسط کارل اشتامف و با همکاری اتو آبراهام بنیان گذاشته شد. کارهای ابتدایی آرشیو از ۱۹۰۰ آغاز شد اما به صورت رسمی ۱۹۰۲ به سرپرستی اشتامف تاسیس شد. اشتامف در این باره می‌گوید: «در سال ۱۹۰۰ با تعدادی از صفحات فنوگرام سیام (تایلند) که در برلین پر شده بود کار خود را آغاز کردم که بعدها آن را ابراهام و هورن‌باستل گسترش دادند و بعد از چندی خود هورن‌باستل در بسط آن نقش بسزایی ایفا کرد.» (به نقل از حجاریان، ۱۳۸۷: ۴۲) در طی سال‌های جنگ جهانی اول هیاتی به سرپرستی اشتامف برای مطالعه زبان‌شناسی و موسیقی‌شناسی بیش از ۱۰۰۰ رکورد سیلندری از زندانیان جنگ ضبط کردند. (حجاریان، ۱۳۸۷: ۴۳) این آرشیو را باید یکی از دستاوردهای مهم مکتب موسیقی‌شناسی تطبیقی به حساب آورد که توامان در شکل‌دهی به آن هم موثر بود.

در حال حاضر این آرشیو شامل ۳۰۰۰۰ سیلندر است که در حدود ۳۵۰ مجموعه سازماندهی شده‌اند و شامل موسیقی‌هایی از آفریقا (۳۰ درصد)، آمریکای شمالی (۲۰ درصد)، آسیا (۲۰ درصد)، استرالیا و اقیانوسیه (۱۲ درصد)، اروپا (۱۰٫۴ درصد) و از سایر کشورها (۷٫۴ درصد) است. یکی از دغدغه‌های مهم این آرشیو بازسازی سیلندرهای فنوگراف است که به مرور زمان آسیب دیده‌اند. حجاریان از زیگلر که تا سال ۱۹۹۵م مسئولیت این آرشیو را برعهده داشته نقل می‌کند: «او در سخنرانیش در دانشگاه مریلند از دو تکنیک برای بازسازی سیلندرها صحبت کرد. تکنیکی آلمانی که مبتنی بر گرفتن نویز صداست و تکنیک ژاپنی که بر اساس تقویت آن طی چندین مرتبه دو برابر کردن صدا است.» (به نقل از حجاریان، جزوه کلاسی)

این آرشیو در ابتدا به موسسه روانشناسی دانشگاه فردریش ویلهلم برلین تعلق داشت اما بعدها به کنسرواتوار برلین و پس از آن موزه قوم شناسی برلین منتقل شد. پس از جنگ جهانی دوم بخش‌هایی از این آرشیو بین دو آلمان تقسیم شد. در آلمان غربی، کورت راینهارد در موزه قوم‌شناسی برای بازسازی این آرشیو تلاش کرد. در حال حاضر این مجموعه در اختیار موزه قوم‌شناسی برلین است. آخرین مجموعه سیلندرهای ضبط شده در این آرشیو به ۱۹۳۵ باز می‌گردد و سال ۱۹۹۹م آرشیو فنوگراف برلین در برنامه حافظه جهانی یونسکو ثبت شد.

منابع

حجاریان، محسن. (۱۳۸۵) مقدمه‌ای بر موسیقی‌شناسی قومی، تهران، پژوهشگاه میراث فرهنگی و کتاب سرای نیک.

جزوه کلاسی محسن حجاریان، ۱۳۸۶، موسسه سوره

آرشیو فنوگراف برلین، ویکی‌پدیا

فنوگراف، ویکی پدیا

نویسنده: حامد جلیلوند
منبع: انسان‌شناسی و فرهنگ

Related Posts

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *