چهره‌های اتنوموزیکولوژی، بلا بارتوک

حامد جلیلوند

بلا بارتوک[۱] (۱۸۸۱-۱۹۴۵) آهنگساز، پیانیست و اتنوموزیکولوژیست مجارستانی است. او را یکی از بزرگ‌ترین آهنگسازان قرن ۲۰، پیشگامان موسیقی مدرن و نیز بزرگترین آهنگساز مجارستان می‌دانند. بارتوک در امپراطوری آسترو-مجارستان متولد شد، کشوری که بعد از جنگ جهانی اول تجزیه شد. بارتوک پدرش را در هفت سالگی از دست داد و مادرش، پائولا، فرزندانش را به تنهایی بزرگ کرد. بیماری بارتوک و خانه‌نشینیش باعث شد تا زمانش را با گوش دادن به پیانو مادرش پر کند.

بارتوک تحصیلات موسیقیش را در آکادمی سلطنتی بوداپست مجارستان گذراند و پس از فارغ التحصیلی به عنوان نوازنده پیانو کار خود را آغاز کرد و در کنار آن به آهنگسازی نیز می‌پرداخت. اولین اثر او به نام کُشوت برای قهرمان ملی انقلاب مجارستان، لاجوش کشوت[۲] و به نام او در ۱۹۰۳ ساخته شد که مورد استقبال قرار گرفت. بارتوک در ۱۹۰۷ به عنوان استاد پیانو در آکادمی بوداپست پذیرفته شد و مدت ۲۵ سال این شغل را ادامه داد.

یک اتفاق ساده بارتوک را به سمت اتنوموزیکولوژی کشاند. سال ۱۹۰۴ زمانی که او به منظور تمرین موسیقی در اسلووانی زندگی می‌کرد صدای خواندن زنی توجه او را جلب کرد. گفتگویی که بارتوک با لیدی دوشا[۳]درباره آهنگ‌هایی که می‌داند داشت او را متوجه موسیقی محلی کرد. همین علاقه زمینه ساز همکاری او با زولتان کودالی[۴] شد. بارتوک در مطالعات خود بر اساس سنت موسیقی‌شناسی تطبیقی برلین از گرامافون استفاده می‌کرد و درپی یافتن نسخه‌های اصیل موسیقی محلی بود. او موفق شد مجموعه عظیمی از موسیقی مجاری را گردآوری کند.

با این حال پژوهش‌های بارتوک در موسیقی محلی یا فولکلوریک تنها بر موسیقی مجار محدود نشد. او به منظور گردآوری و مطالعه بر موسیقی محلی به الجزایره (۱۹۰۶)، رومانی، اسلوانی و ترکیه (۱۹۳۶) سفر کرد.

با روی کار آمدن نازی‌ها و نامساعد شدن شرایط سیاسی اروپا، بارتوک به فکر مهاجرت از مجارستان افتاد. سال ۱۹۴۰ از طریق دریا به آمریکا مهاجرت کرد و پنج سال بعد به تابعیت آمریکا در آمد. در آمریکا بارتوک علاوه بر تدریس و آهنگسازی، به تحصیل در دانشگاه کلمبیا و تحقیق پیرامون جمع‌آوری موسیقی فولکلور صربستانی-کروات پرداخت. بارتوک در ۲۶ سپتامبر ۱۹۴۵ از دنیا رفت و در نیویورک به خاک سپرده شد اما سال ۱۹۸۸ پسرش پیکر او را به بوداپست منتقل کرد.

پژوهش‌های بارتوک بر شیوه آهنگسازی او تاثیر بسزایی گذاشت. برداشت‌های بارتوک از موسیقی فولکلوریک ویژگی ممتاز آثارش محسوب می‌شوند. او از اولین آهنگسازانی است که نگاهی مثبت به موسیقی محلی دارد. بارتوک می‌گوید: «عده بسیاری فکر می‌کنند که هارمونی‌گذاری ملودهای محلی کار نسبتا آسانی است و یا دستکم مشکل‌تر از آهنگسازی با تم‌های خودساخته نیست، چون به نظر آن‌ها در این حال بخشی از زحمت آهنگساز از دوش او برداشته می‌شود. اما این تصور کاملا اشتباه است. کار با ترانه‌های محلی یکی از مشکل‌ترین تکالیف می‌باشد، می‌توانم ادعا کنم که حداقل به سختی خلق یک اثر لزرگ موسیقی.» (بارتوک، بلا، ۱۳۷۷: ۶۲)

برای مطالعه بیشتر می‌توانید به موزه بارتوک و نیز فهرست آثار بارتوک مراجعه کنید.

منابع

بارتوک، بلا، ۱۳۷۷، چند مقاله درباره موسیقی محلی، ترجمه سیاوش بیضایی، تهران، انتشارات رودکی.

هاگس، پیتر، ۱۳۸۸، بلا بارتوک، ترجمه ؟، سایت گفتگوی هارمونیک.

مشفقی، فرشاد،؟ ، بلا بارتوک میهمان ناخوانده، مقام موسیقایی، دوره تازه شماره دوم ویژه موسیقی مدرن.

[۱] Béla Viktor János Bartók که در فارسی بارتاک هم نوشته شده است.

[۲] Lajos Kossuth

[۳] Lidi Dósa

[۴] Zoltán Kodály

Related Posts

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *